idrar-kacirma-sorunu

Üriner İnkontinans (İdrar Kaçırma)

Üriner İnkontinans (İdrar Kaçırma)

Tıbbi karşılığı üriner inkontinans olan idrar kaçırma; idrarın istemsiz olarak kaybıdır ve toplumda kadınlardaki yaygınlığı %20 iken sosyal nedenlerle ifade edilmeyen hastalar da dahil edildiğinde bu oranın %30′ları bulduğu düşünülmektedir.Mesanenin depolama fonksiyonundaki yetersizlik;İstemsiz olarak mesaneden idrar çıkışı;Miksiyonun istemli kontrol edilememesi;İdrar kaçırma yada Üriner inkontinans olarak adlandırılır.

idrar_kacirma_tedavi_edilebilir_b[1]İdrar kaçırma şikayeti olan kadınların bir kısmı yürümek, koşmak, aniden kalkmak, ağırlık kaldırmak gibi fiziksel aktiviteler ve öksürmek, hapşırmak gibi refleksler esnasında bir iki damladan birkaç mililitreye kadar değişen idrar kaçağı bildirirken; bir kısmı ise aniden gelen şiddetli bir idrar yapma hissi arkasından bol miktarda kaçan idrar olarak bildirirler.

İdrar oluşum mekanizması

Böbreklerden üretilen idrar miktarı alınan sıvı miktarı ve hava koşullarına göre değişkenlik göstermekle beraber ortalama 1500-2000cc dir. Üretilen idrar, üreter adı verilen idrar yolları ile böbreklerden idrar kesesine (Mesane) taşınmaktadır. Böbrekler ve üreterlerin ilk yarısı , karın arka duvarında yerleşmiştir. İdrar yollarının diğer kısmı üreterlerin kalan yarısı ve idrar kesesi ise pelvis olarak adlandırılan kalça içinde yer almaktadır. İdrar kesesi duvarı kaslardan oluşan içi boş, böbrekler tarafından üretilen idrarı depolamakla görevli bir organdır.

idrar-kacirma-norolojik-olabilir-4963396_8492_o[1]Mesane idrarla dolarken,mesane adalesi gevşeyerek iç basıncın artmasına engel olur. Mesane içi idrar miktarı 300cc ve üzerine çıktığında yavaş yavaş idrar yapma ihtiyacı oluşmaya başlar. İdrar yapma isteği kişi tarafından belirlendikten sonra beyinden gelen uyarılar ile mesane duvarını oluşturan detrüsor adı verilen kas kasılırken idrar kesesinden idrarı vücut dışına taşıyan üretra adı verilen idrar yolunun idrar kesesine bağlandığı alanda gevşeme olur. Bu alana mesane boynu adı verilir. İdrar kaçağının engellenmesinde en önemli yapılardan birisi bu bölgedir. Bu bölgenin etraf dokular tarafından desteklenmesi ve burada yer alan kelepçe fonksiyonu gösteren kasların düzenli çalışması kaçağı engellemektedir.Dolum fazında detrüsör kasılması yoktur.Eksternal sfinkter istemli olarak gevşetilip spinal refleks ile detrüsör kontraksiyonu başlatılır.

Bu eş zamanlı çalışma ile idrar, idrar kesesinden idrar yoluna ve oradan da vücudun dışına atılır. Bu anlatılan mekanizmalar dışında istem dışı olarak idrarın vücut dışına atılmasına  idrar kaçağı adı verilir.

 

Üriner İnkontinansı kolaylaştıran faktörler

Görülme sıklığı yaşla birlikte artsada yaşlanmanın getirdiği doğal bir bulgu olarak kabul edilmemelidir.Görülme sıklığını arttıran nedenler:

Cinsiyet (Kadın olmak)

Çok sayıda çocuk doğurmak (Parite)

Irksal yatkınlığın olması

Ailesel yatkınlık (bağ dokusu elastikiyetinin az oluşu)

Menopoza girmek

Sigara kullanmak

Uzun  süreli kabızlık şikayetlerinin  (konstipasyon) olması

Geçirilmiş ürojinekolojik ameliyatlar

Şişmanlık

Sinir sistemi hastalığı veya ameliyatı

Tekrarlayan idrar yolu eneksiyonları

Bazı ilaçlar

 

İdrar kaçırama tipleri

1-Stres İnkontinans: Fiziksel  efor, ıkınma,    zorlanma,    hapşırma   veya    öksürme ile   istemsiz   idrar   kaçırma   şikayeti   olarak tanımlanır.En sık görülen tiptir.Karın içi basınç artışına bağlı olarak detrüsör kasının kasılması olmaksızın,üretradan istemsiz idrar kaçırma şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tip idrar kaçağında genellikle sebep gebelik, doğum ve   menopoz   gibi   fiziksel   değişikliklerdir.   Gebelik  ve doğum gibi olaylar kalça tabanını destekleyen kas, sinir ve diğer dokulara hasar verebilir. Bu hasar sonucunda başta mesane ve mesane boynu olmak üzere, idrar kaçağının engellenmesi için var olan destek dokudan yoksun kalır. Bunun sonucunda öksürme, aksırma gibi karın içi basıncı arttıran manevralar ile idrar torbası kontrolsüz, olarak kalça tabanına doğru hareket ederken, idrar torbası boynunda yer alan kelepçe açılarak idrar kaçağı meydana gelir.

2-Sıkışma (Urge) İnkontinans:Aniden ortaya çıkan şiddetli idrar yapma hissi ile birlikte görülen idrar kaçırma tipidir. En sık sebebi, idrar kesesini idrar yapması için uyaran sinirlerin veya idrar kesesinde idrar yapılması için detrusor adı verilen kasların uygunsuz kasılmasıdır. Bu grup hastalarda idrar kesesi boşalması uyku esnasında, bir şeyler içerken, bulaşık yıkarken ya da cinsel ilişkide aniden idrar boşaltma hissi ile beraber gerçekleşir.Sık gelişen mesane enfeksiyonları,omurga travması,bel fıtığı,diyabet,nörolojik ve kas hastalıkları,tümör,felç,parkinson ve demansta sık görülmektedir.

3-Mikst tip idrar kaçırma:Stres inkontinans ve urge inkontinansın birlikte görüldüğü tiptir.

4-Overflow İnkontinans:Detrusor kasın kasılamaması sonucu mesanenin dolup aşırı gerilmesine,kapasitesinin üzerinde idrar birikmesine bağlı olarak ortaya çıkar.Genellikle diyabet gibi bir hastalığa bağlı olarak idrar kesesine giden sinirlerin hasar görmesine bağlı veya direkt idrar kesesi duvarının kuvvet kaybına bağlı olarak kaçaklar ortaya çıkar.

5-Fonksiyonel İnkontinans:Psikolojik,kognitif veya fiziksel yetmezliği olan kişilerde hastanın hareket kısıtlılıklarına neden olan durumlar sonucunda görülen idrar kaçırma problemidir.Özellikle ileri yaşlarda görülür.

İDRAR KAÇIRMA ŞİKAYETİ OLAN HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Sosyokültürel gelişme ile ilişkili olarak özellikle idrar kaçakları ve üreme sistemine ait sarkma problemleri hakkında hekime başvuru ters orantılıdır.

İdrar kaçırma ile ilgili sağlık alanında birden fazla uzmanlık dalı ilgilenmektedir.Tanı ve tedavide Ürologlar,Kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ve Fizik tedavi uzmanları başlıca rol oynamaktadır.

1-Kapsamlı Anamnez (Öykü)

2- Sıvı alımı, idrar yapma alışkanlıkları ve idrar kaçaklarının miktar, sıklık ve eşlik ettiği faaliyetlerin değerlendirildiği idrar günlüklerinin doldurulması istenir.

3-Ürojinekolojik muayene,Pelvik USG,Laboratuar testleri

 

TEDAVİ:

1-Davranış tedavileri ve yaşam şekli değişikliği

2-Pelvik taban kas (PTK)eğitimi

3-Fizik tedavi ve Rehabilitasyon uygulamları

4-İlaç Tedavileri

5-Cerrahi uygulamalar

Davranışsal tedavi ve yaşam şekli değişikliği:

Üriner inkontinansı olan kilolu kişilerin kilo verme konusunda teşfik etmek gerekir.Kafein alımını kısıtlamak,anormal olarak fazla yada az sıvı alımlarını uygun bir şekle modifiye etmeleri önerilmelidir. Sigara içen hastaları kesin etkisi kanıtlanmamasına rağmen bırakmaya teşvik edilmelidir.Kendi mesane günlüğüne göre oluşturulan bir programı izlemesi önemlidir.

Pelvik taban kaslarının eğitimi:

Pelvik taban kas egzersizlerinin amacı PTK larının kuvvetini,enduransını ve koordinasyonunu sağlamaktır.Pelvik taban kasları egzersizlerinde  kontraksiyon sayısı 8-200 kontraksiyon/gün,kontraksiyon süresi 4sn-40 sn arası değişmektedir.PTK egzersizleri oturma,diz çökme,ayakta durma,uzanma ve bacaklar ayrı şekildeki pozisyonlarda yapılabilir.Knack manevrası:Fiziksel bir stresten hemen önce PTK’nı bilinçli bir şekilde  kasarak ve stres sırasında kontraksiyonu sürdürerek yapılır.Üretrayı sıkıştırır ve üretral basıncı arttırır,böylece idrar kaçırmayı önler.Quick Flick tekniği:Urge inkontinanslı hastalarda kulanılan bir tekniktir.İdrar yapma için sıkışma hissi olduğunda PTK’nı hızlı bir şekilde 3-5 defa kasarken yavaş derin nefes alma şeklindedir.Sıkışma hissini baskıladığı gösterilmiştir.

İnternational Consultation on İncontinence komitesi stres inkontinanslı hastalar için gözetim altında yaptırılan PTK egzersizlerine 8-12 hafta devam edilmesini önermektedir.

3-Fizik tedavi ve Rehabilitasyon uygulamaları:

Biofeedback: Biofeedback, vücuttaki bir işlev hakkın­da bilgi sağlayan ve bu şekilde sizin bu işlevin farkına varmanızı ve bunu kontrol edebilmenizi hedefleyen bir tekniktir.Biofeedback yardımıyla yapılan PTK egzersizlerinin,PTK’nı doğru bir şekilde çalıştırılmasını sağlamaktadır. Biofeedback uygulaması sırasında vajinaya küçük bir prob yada pelvik tabankaslarına elektrot yerleştirilir. Size öğretilen PTK egzersizlerini yaparken bilgisayar ekranı şeklindeki bir ekrandan doğru kaslarınızı daha kuvvetli bir şekilde kastığınızda yükselen bir çizgi ya da bir görüntü  izlersiniz.

Elektrik Stimülasyonu: Elektrik stimü lasyonu, hem stres hem de sıkışma inkontinansı tedavisinde kullanılmaktadır. Bu tedavi klinik ortamında bu konuda yetiştirilmiş bir terapist tarafından uygulanır.Vajinaya yerleştirilen bir prob yada Pelvik tabana elektrod yerleştirilerek gönderilen elektrik akımı vasıtasıyla PTK’nın ağrısız bir şekilde kasılması sağlanır. Cihazda istenen etkiye göre değişik tipte ve şiddette uyarılar ve istenen kasılma-gevşeme süreleri için ayarlamalar yapılabilir. Stres inkontinans tedavisi için elektrik stimülasyonunun kasları kuvvetlendirerek tedavi ettiği kabul edilmektedir. Sıkışma inkontinansı tedavisinde ise; farklı özellikleri olan elektrik akımı tedavisiyle, mesane kasınız üzerinde sinir sisteminizin kontrolü yeniden düzenlenmeye çalışılmaktadır.

Perkutan tibial sinir stimülasyonu: Posterior tibial sinirin perkutan ES ile yapılan alt üriner sistem nöromodülasyon tekniğidir.

Manyetik alan tedavisi: Pulse manyetik enerji, sinirleri uyararak kasların kasılmalarını sağlar. Bu tedavi için özel bir sandalye üzerine giyinik olarak oturmanız gerekmektedir. 20-30 dk. süren tedavi seansları sırasında sandalyeden pelvik taban kaslarınıza pulse manyetik alan gönderilmektedir.Tedaviler ağrısızdır. Kendiniz hiçbir çaba göstermediğiniz halde kasların kasıldığı hissedilir.

Vajinal koniler:Bu tedavi şeklinde hastadan koniyi vajinaya yerleştirip,PTK’nı kasarak koniyiiçerde tutmaya çalışması istenir. Vajinal koni ağırlıkları giderek artan bir setten oluşmaktadır.

4-İlaç Tedavisi:Daha çok sıkışma tipi inkontinansta kullanılır.Bu ilaç tedavisinin amacı mesane kasının kasılmasının engellenmesi,mesane iç ve dış uyaranlara karşı hassasiyetinin azaltılması ve mesane kapasitesinin arttırılmasıdır.Daha çok antimuskarinik ilaçlar kullanılır.

5-Cerrahi tedavi: Ameliyat seçenekleri genellikle ya saf stres üriner inkontinans olgularında ya da içerisinde stres üriner inkontinans bulguları ağır basan karma olarak tarif edebileceğimiz mikst üriner inkontinans olgularında uygulanır.